De zwerver en de junk, dat zijn wij

Menigeen beoordeelt de Occupy-beweging negatief over het feit dat er vooral zwervers, junks en werkelozen rond de tenten hangen. Maar kunnen we daar wel over oordelen? De vraag is eerder, hoe ontstaan deze (voorlopig) buiten-het-systeem-bestaanden?

Zou het misschien te maken kunnen hebben met de vraag hoe de maatschappij is georganiseerd? Zou de vijandige en competitieve samenleving – die het bestaan van iets pas erkent als het een geldwaarde heeft – daarmee te maken kunnen hebben?

Of is de persoon zélf daarvoor verantwoordelijk? Of allebei? Het antwoord op deze vraag hangt af van de gebezigde mens- en levensvisie. De traditionele liberalen bijvoorbeeld vinden dat iedereen zelf verantwoordelijk is: ‘Of je nu succes hebt of niet … het ligt helemaal aan jou!’ Dus het individu staat voorop en ‘de context waarin’ – de samenleving – is van minder belang, want als je het wil, dan kan het.

Vaak wordt er dan verwezen naar de natuur en wordt ‘survival of the fittest’ genoemd (een graag gebruikte term van het kapitalisme.) Gelukkig is deze darwinistische kijk op de natuur op de achtergrond geraakt en is men erachter gekomen dat juist ook de natuur is gebaseerd op samenwerking. Dus niet alleen in het plantenrijk, maar ook in het dierenrijk. Dus waartoe is de mensheid dan wel niet in staat?

Is de zin van het leven zoveel mogelijk materie verzamelen? Heeft degene met de meeste spullen gewonnen? Gaat het om status en macht? Of gaat het misschien wel om geestelijk groeien en om dienstbaarheid aan elkaar?

Jarenlang heb ik rond de Zeedijk in Amsterdam gewoond en heb ik met vele zwervers en junks gesproken, soms urenlang. Iedere keer was er een rode draad te bespeuren. Het zijn bijzondere en unieke verhalen, maar wel vaak te herleiden tot een drama (vaak meerdere) in hun jeugd, als incest, vroege dood ouders, agressieve (stief)vader, halfcriminele buurt …

Daarbij viel op dat het vaak gevoelige mensen zijn. Door deze gevoeligheid kwamen de onrechtvaardigheden extra hard binnen. Vooral toen ze jong waren, waren niet de júiste hulpverleners op het júiste moment aanwezig om hen aan de hand te nemen. Velen van hen waren ook buitenzintuiglijk goed ontwikkeld, waardoor zij nog meer konden zien of horen dan de meesten van ons.

Sterker, ze hadden vaak door wat er wérkelijk bedoeld werd – maar dan tegengesteld gecommuniceerd – waardoor ze nog meer van streek raakten. Wat dan, als er geen goede begeleiding is? Hoop en gevoel van vooruitgang maken plaats voor grote teleurstelling en verdriet. Een vluchtwereld wordt dan begrijpelijk.

Denk maar aan een willekeurige supergevoelige kunstenaar die nu zeer succesvol is. Wat als hij/zij niet op het juiste moment de goede begeleiding had gehad? Hoeveel geniën zijn er onderweg wel niet gestruikeld? Hoeveel boeken (en films) zijn daar niet aan besteed? En als we het gelezen hebben, zijn we geraakt en kunnen we begrip opbrengen voor het drama.

En laten we eerlijk zijn: ook bij ons zijn niet alle dingen gegaan zoals we wilden of dachten. We moeten wellicht erkennen, dat we hier en daar (veel) geluk hebben gehad. En we beseffen nu veel beter dan de 20-jarige van destijds dat de kans om ‘niet uit de verf te komen’ eigenlijk best groot is.

Maar als we dan een anonieme zwerver of junk zien, ligt het oordeel vaak klaar. Maar ik kan je verzekeren: als je hun levensverhalen kent, dan krijgt meer dan 95% van hen je volledige sympathie en liefde! (Slechts in een paar procent van de gevallen is er sprake van een zeer gecompliceerd en moeilijk karakter, die voor een groot deel op de persoon zelf is terug te brengen.)

De mondiale cijfers van ‘drop outs’ zijn bekend en schrikbarend: 100.000 mensen sterven er per dag van de honger! Zijn dat losers, of slachtoffers van het onrechtvaardige systeem? 2% van de volwassenen bezitten 50% van alle bezittingen in de wereld. Zijn de andere 98% losers? Of klopt er iets niet in de verdeling en hoe we het geregeld hebben? Meer dan 50% van de volwassenen  bezitten slechts 1% van de bezittingen. Moet ik nog verder gaan?

Dus de leus van Occupy (99%) is zo gek nog niet. De 1% wordt steeds rijker en verdeelt alles onder elkaar, en aan de onderkant van de piramide valt een andere 1% er af: verstotenen van een zeer onrechtvaardig en onmenselijk systeem! Een betere en toepasselijkere vertegenwoordiging kan Occupy zich eigenlijk niet wensen. De junk en de zwerver, dat zijn wij. Zij staan symbool voor de 99%.